मराठी व्याकरण शब्दसिद्धी

                                         शब्दसिद्धी 

 

सिद्ध शब्द                                                     साधित शब्द

१)तत्सम शब्द                                          १)प्रत्ययघटीत शब्द  

२)तद्भव शब्द                                       २)उपसर्गघटीत शब्द

३)देशी शब्द                                           ३)सामासिक शब्द 

४)परभाषीय शब्द                                       ४)अभ्यस्तशब्द 

   *) साधित शब्द:-            सिद्ध शब्दाच्यामागे उपसर्ग लागल्यास अथवा पुढे   प्रत्यय लागल्यास साधित शब्द तयार होतात.

१)प्रत्ययघटीत  शब्द    :      मूळ शब्दाच्या पुढे प्रत्यय लागून जे शब्द तयार होतात त्यांना प्रत्ययघटीत शब्द असे म्हणतात.

उदा.-काळसर, तेलकट, पांढरट, निश्चयी, गुलामगिरी, कमीपणा,शांतता, मुलांनी, इत्यादी.     सर, कट, रट, नी, चे, नी.... इत्यादी प्रत्यय वापरून हे शब्द लिहले जातात.   

२)उपसर्गघटित शब्द   : मूळ शब्दाच्या पूर्वी उपसर्ग लागून तयार होणाऱ्या

शब्दांना उपसर्गघटीत शब्द असे म्हणतात.

उदा.-  अन्याय, अवगुण, अपमान, प्रतिध्वनी, निरोगी, बिनचूक,

प्रतिबंध, अशुभ, बेईमान, सुप्रभात, अनपेक्षित, बेकायदा, विसंगती,

अनुपस्थित, सुभाषित, अचूक ,उपाहार,....इत्यादी.  

      अ, अप, अन, आ, अव, कम, बिन, नि, वि, प्र, प्रति, बे, सु, इत्यादी उपसर्ग शब्दामागे आल्यास उपसर्गघटीत शब्द तयार होतात.

३)अभ्यस्त शब्द:-    शब्दात एकाच शब्दाची अथवा काही अक्षरांची

पुनरावृत्ती होऊन शब्द बनतात त्यांना अभ्यस्त शब्द असे म्हणतात.

अभ्यस्त शब्दाचे प्रकार:-

{१} पूर्णाभ्यस्त शब्द {२} अंशाभ्यस्त शब्द  {३} अनुकरणवाचक शब्द  

{1} पूर्णाभ्यस्त शब्द:-     जेव्हा एक पूर्ण शब्द पुन:पुन्हा येऊन एक जोडशब्द बनतो तेव्हा त्याला पूर्णाभ्यस्त शब्द असे म्हणतात .

उदा. – वटवट, खळखळ, हळूहळू, बडबड, हळहळ, चिवचिव, लखलख, गारगार, कावकाव, लाललाल, रामराम, कुणकुण, दारोदार, इत्यादी. 

{२} अंशाभ्यस्त शब्द:-    जेव्हा मूळ शब्दात अंतर्गत बदल होऊन अंशत: आवृत्ती होते त्या जोडशब्दाला अंशाभ्यस्त शब्द असे म्हणतात .

उदा.- धुसफूस, गडबड, लिंबूटिंबू, चुळबूळ, पडझड, तडफड, आरमार, शेजारीपाजारी, इत्यादी.

मराठी व्याकरण शब्दसिद्धी